Πεπτικό έλκος

Το πεπτικό έλκος είναι μια χρόνια πάθηση του ανώτερου πεπτικού συστήματος, που χαρακτηρίζεται από τη δημιουργία ανοιχτής πληγής στο εσωτερικό τοίχωμα του στομάχου ή του δωδεκαδακτύλου — του πρώτου τμήματος του λεπτού εντέρου. Η κατάσταση αυτή προκύπτει όταν διαταράσσεται η ισορροπία ανάμεσα στους προστατευτικούς μηχανισμούς του βλεννογόνου και στους επιθετικούς παράγοντες. Αυτοί είναι τα γαστρικά οξέα και τα πεπτικά ένζυμα.

Όταν τα οξέα υπερισχύουν, προκαλείται διάβρωση του βλεννογόνου και σχηματισμός έλκους. Αν και μπορεί να συνοδεύεται από ενοχλητικά συμπτώματα, στις περισσότερες περιπτώσεις το πεπτικό έλκος αντιμετωπίζεται επιτυχώς με κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή. Σημαντική είναι επίσης και η υιοθέτηση ενός πιο ισορροπημένου τρόπου ζωής.

Αίτια και μηχανισμός ανάπτυξης

Η πιο συχνή αιτία του πεπτικού έλκους είναι η λοίμωξη από το βακτήριο Helicobacter pylori. Το μικρόβιο αυτό εγκαθίσταται στο στομάχι, προκαλεί φλεγμονή και μειώνει την άμυνα του βλεννογόνου απέναντι στα οξέα. Με την πάροδο του χρόνου, το προστατευτικό στρώμα φθείρεται, και η επαφή των οξέων με τον ιστό οδηγεί στη δημιουργία πληγής.

Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η παρατεταμένη χρήση μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων (ΜΣΑΦ), όπως η ιβουπροφαίνη ή η ασπιρίνη, που μειώνουν την παραγωγή των προστατευτικών ουσιών του στομάχου. Όταν αυτά τα φάρμακα λαμβάνονται για μεγάλο χρονικό διάστημα, χωρίς προστατευτική αγωγή, αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης έλκους.

Παράγοντες που επιδεινώνουν ή ευνοούν την ανάπτυξη του πεπτικού έλκους είναι:

• Το κάπνισμα, που καθυστερεί την επούλωση του βλεννογόνου.

• Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, που ερεθίζει τον γαστρικό ιστό.

• Το χρόνιο στρες, το οποίο εντείνει την παραγωγή οξέων.

• Η κακή διατροφή και τα ακανόνιστα γεύματα.

Παρότι στο παρελθόν επικρατούσε η άποψη ότι το στρες και οι πικάντικες τροφές προκαλούν το έλκος, σήμερα είναι γνωστό ότι λειτουργούν κυρίως ως παράγοντες επιβάρυνσης και όχι ως άμεσες αιτίες. Η νόσος εμφανίζεται συχνότερα σε ενήλικες μέσης ηλικίας, αλλά και σε ηλικιωμένους που λαμβάνουν φαρμακευτικές αγωγές για άλλες παθήσεις.

Πεπτικό έλκος: Συμπτώματα και επιπλοκές

Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα του πεπτικού έλκους είναι ο πόνος ή το κάψιμο στο άνω μέρος της κοιλιάς, που εμφανίζεται συνήθως 1 έως 3 ώρες μετά το φαγητό ή κατά τη διάρκεια της νύχτας. Ο πόνος μπορεί να διαρκεί λίγα λεπτά ή και ώρες και συχνά υποχωρεί προσωρινά μετά τη λήψη τροφής ή αντιόξινων φαρμάκων, κάτι που οδηγεί πολλούς ασθενείς να καθυστερούν την επίσκεψη στον γιατρό.

Άλλα συμπτώματα που μπορεί να συνοδεύουν το έλκος είναι:

• Φούσκωμα και αίσθημα πληρότητας

• Ρέψιμο ή ναυτία

• Απώλεια όρεξης και βάρους

• Εύκολη κόπωση

• Δυσπεψία ή καούρα πίσω από το στέρνο

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η πάθηση εξελίσσεται χωρίς εμφανή συμπτώματα, κάτι που καθιστά τη διάγνωση δυσκολότερη. Όταν όμως παρουσιαστούν επιπλοκές, η κατάσταση μπορεί να γίνει επικίνδυνη. Οι σημαντικότερες είναι:

• Αιμορραγία, που εκδηλώνεται με μαύρα κόπρανα ή εμετό με αίμα.

• Διάτρηση, κατά την οποία το έλκος διαπερνά το τοίχωμα του στομάχου και προκαλεί περιτονίτιδα.

• Στένωση του πυλωρού, όπου οι ουλές δυσκολεύουν τη δίοδο της τροφής.

Διάγνωση και εξετάσεις

Η διάγνωση του πεπτικού έλκους βασίζεται στη λήψη αναλυτικού ιατρικού ιστορικού και σε εξειδικευμένες εξετάσεις. Η πιο αξιόπιστη είναι η γαστροσκόπηση, κατά την οποία εισάγεται μέσω του στόματος ένα λεπτό εύκαμπτο ενδοσκόπιο που επιτρέπει την άμεση επισκόπηση του εσωτερικού του στομάχου και του δωδεκαδακτύλου. Με αυτόν τον τρόπο, ο ιατρός μπορεί να εντοπίσει το έλκος, να αξιολογήσει τη μορφή και το μέγεθός του και να λάβει βιοψίες για τον εντοπισμό του Helicobacter pylori ή τον αποκλεισμό κακοήθειας.

Σε περιπτώσεις όπου η ενδοσκόπηση δεν είναι δυνατή, χρησιμοποιούνται μη επεμβατικές εξετάσεις, όπως:

• Τεστ αναπνοής ουρίας, που ανιχνεύει την παρουσία του βακτηρίου.

• Ανάλυση κοπράνων ή εξετάσεις αίματος για επιβεβαίωση της λοίμωξης.

• Ακτινογραφία με βάριο, σε επιλεγμένες περιπτώσεις όπου χρειάζεται να αποκλειστούν άλλες παθήσεις.

Η επαναληπτική γαστροσκόπηση είναι απαραίτητη σε περιπτώσεις γαστρικού έλκους, ώστε να επιβεβαιωθεί η πλήρης επούλωση και να αποκλειστεί οποιαδήποτε επιπλοκή ή κακοήθης εξέλιξη.

Πεπτικό έλκος: Αντιμετώπιση και θεραπεία

Η θεραπεία του πεπτικού έλκους στοχεύει στην επούλωση του βλεννογόνου και στην αντιμετώπιση των αιτίων που το προκαλούν. Εφόσον ανιχνευθεί λοίμωξη από Helicobacter pylori, εφαρμόζεται συνδυαστική αντιβιοτική αγωγή με αναστολείς αντλίας πρωτονίων (PPIs), που μειώνουν την παραγωγή γαστρικού οξέος και επιτρέπουν στον ιστό να επουλωθεί. Η θεραπεία διαρκεί συνήθως 10–14 ημέρες και έχει υψηλά ποσοστά επιτυχίας, όταν ακολουθείται πιστά.

Αν το έλκος σχετίζεται με τη χρήση αντιφλεγμονωδών φαρμάκων, ο γιατρός συστήνει τη διακοπή ή αντικατάστασή τους με ασφαλέστερες επιλογές, σε συνδυασμό με PPIs ή αναστολείς Η₂ υποδοχέων. Σε περιπτώσεις επιπλοκών, όπως αιμορραγία ή διάτρηση, ενδέχεται να χρειαστεί χειρουργική παρέμβαση, συνήθως με λαπαροσκοπικές τεχνικές, που εξασφαλίζουν ταχεία ανάρρωση και λιγότερο μετεγχειρητικό πόνο.

Η συμμόρφωση του ασθενούς στις οδηγίες του θεράποντος ιατρού είναι καθοριστικής σημασίας για την επιτυχία της θεραπείας και την πρόληψη υποτροπών.

Διατροφή, τρόπος ζωής και ψυχολογική διάσταση

Η διατροφή παίζει σημαντικό ρόλο στη διαχείριση και την ανάρρωση από το πεπτικό έλκος. Αν και δεν υπάρχει συγκεκριμένη «δίαιτα για το έλκος», υπάρχουν γενικές συστάσεις που βοηθούν στην προστασία του στομάχου και στη μείωση των ενοχλήσεων. Συνιστάται:

• Αποφυγή καφέ, αλκοόλ, πικάντικων και τηγανητών φαγητών.

• Κατανάλωση μικρών και συχνών γευμάτων αντί για μεγάλα και βαριά.

• Προτίμηση σε τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες, φρούτα, λαχανικά και γαλακτοκομικά με χαμηλά λιπαρά.

• Επαρκής ενυδάτωση και αποφυγή γευμάτων αργά το βράδυ.

Η ψυχολογική κατάσταση του ασθενούς επηρεάζει άμεσα την πορεία της νόσου. Το χρόνιο άγχος και η έλλειψη ύπνου μπορούν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα και να καθυστερήσουν την επούλωση. Η διαχείριση του στρες μέσω τεχνικών χαλάρωσης, φυσικής άσκησης και επαρκούς ξεκούρασης συμβάλλει ουσιαστικά στη σταθεροποίηση της νόσου. Παράλληλα, η διακοπή του καπνίσματος και η αποφυγή υπερβολικής κατανάλωσης καφεΐνης ενισχύουν τη μακροχρόνια βελτίωση της πεπτικής υγείας.

Η πρόγνωση του πεπτικού έλκους είναι ιδιαίτερα θετική όταν η θεραπεία εφαρμόζεται σωστά. Οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν πλήρως μέσα σε λίγες εβδομάδες, ενώ οι υποτροπές είναι σπάνιες, εφόσον εξαλειφθεί η λοίμωξη από Helicobacter pylori και τηρηθούν οι οδηγίες του ιατρού.

Το πεπτικό έλκος αποτελεί πάθηση που σήμερα αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά, χάρη στις σύγχρονες διαγνωστικές και θεραπευτικές μεθόδους. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων, η σωστή ιατρική παρακολούθηση και η προσαρμογή του τρόπου ζωής εξασφαλίζουν πλήρη αποκατάσταση και πρόληψη υποτροπών. Με υγιεινή διατροφή, έλεγχο του άγχους και αποφυγή βλαβερών συνηθειών, κάθε ασθενής μπορεί να διατηρήσει ένα υγιές και ισορροπημένο πεπτικό σύστημα, απολαμβάνοντας καλύτερη ποιότητα ζωής.

Ο Γενικός Χειρουργός – Στρατιωτικός Ιατρός Δρ. Ιωάννης Δοντάς διαθέτει πολυετή εμπειρία στην αντιμετώπιση των παθήσεων του ανθρωπίνου σώματος. Διευθύνει την Κλινική Laser Surgery, στην οποία μπορείτε να πραγματοποιήσετε κάθε απαραίτητη εξέταση. Εάν επιθυμείτε να μάθετε περισσότερα για το πεπτικό έλκος, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί του.